Αναζητώντας Ουτοπίες

Ένα παράδειγμα της απόλυτης έλλειψης αυτοδιάθεσης του ανθρώπινου σώματος είναι η δουλεία. Παρά το γεγονός ότι όλες οι χώρες του πλανήτη, διατηρούν στα Συντάγματά τους μια ρητή απαγόρευσή της, η πανάρχαια πρακτική αυτή συνεχίζει να υπάρχει και στον μοντέρνο κόσμο. Μα μια ανθρώπινη κοινωνία δεν μπορεί να επαναπαύεται ακόμα και αν υπάρχει πλήρης εξάλειψη της δουλείας. Διότι για την υγιή ανάπτυξη του σώματος και του πνεύματος, ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μια σειρά ελευθερίες και υλικές συνθήκες που σήμερα καθόλου δεν είναι δεδομένες και καθόλου δεν παρέχονται ελεύθερα και δωρεάν. Αντίθετα, η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων είναι αναγκασμένη να εργάζεται ώστε να κατέχει τα απολύτως απαραίτητα μέσα για την επιβίωσή της. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, ούτε αυτή η προσφερόμενη εργασία φτάνει για αυτά.

Είναι πολύ ενδιαφέρον το ερώτημα αν πρέπει να είναι αποδεκτή η εργασία ως απαραίτητο μέσο διαβίωσης, σε μια κοινωνία που θέλει να παρέχει στον άνθρωπο τα απολύτως βασικά για να είναι άνθρωπος.

Την ίδια στιγμή που μια ανθρώπινη κοινωνία ζητά να προσφέρει στο άτομο τα βασικά μέσα για να έχει μια αξιοπρεπή διαβίωση, θα πρέπει να φροντίζει ώστε το ευρύτερο περιβάλλον, το κλίμα, να είναι επίσης υγιές και καθαρό και οπωσδήποτε να μην προκαλεί επιπλέον προβλήματα στο σώμα αλλά και το πνεύμα. Ουδείς θα διαφωνήσει πως ένα μολυσμένο φυσικό περιβάλλον έχει επιβάρυνση στην ανθρώπινη υγεία και ζωή. Η επιτάχυνση της καταστροφής του περιβάλλοντος σήμερα εγγυάται πως μια τέτοια διασφάλιση για την υγεία της πλειοψηφίας των ανθρώπων δεν θα υπάρχει για δεκαετίες ακόμα.

Παρόλο που αυτή η γενίκευση έχει πια αποδειχτεί πλήρως λανθασμένη, μπορούμε οπωσδήποτε να πούμε ότι ο άνθρωπος είναι το μόνο πλάσμα που έχει την πολυτέλεια να λύνει τις διαφορές του με ψυχραιμία, με τη συζήτηση, τη λογική, τη σύνεση, τον διάλογο. Σήμερα η χρήση βίας, από τον πόλεμο μέχρι τη συναισθηματική βία, κυριαρχεί στις σχέσεις των ανθρώπων και των κρατών, αποδεικνύοντας ότι οι προσπάθειες που χρειαζόμαστε για να βρεθούμε στον «πολιτισμό» για τον οποίο σαν είδος περηφανευόμαστε, πρέπει να είναι τιτάνιες.

Τι σημαίνει όμως «ανθρώπινη» κοινωνία; Ασφαλώς ο όρος έχει μια θετική απόχρωση. Όμως τι μας λέει ότι το «πεπρωμένο» των ανθρώπων είναι να έχουν μια «καλή» κοινωνία; Γιατί η ανθρώπινη (χωρίς εισαγωγικά) κοινωνία να μην είναι μια κοινωνία βαρβαρότητας και πόνου; Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι η ανθρώπινη ηθική είναι απλώς ένα κατασκεύασμα και -αυτό μπορούμε να το δούμε και στην άγρια φύση- δεν υπάρχουν φυσικοί κανόνες δικαιωμάτων, σεβασμού που μας αναγκάζουν να τους αποδεχτούμε.

Από την άλλη, γιατί χρειαζόμαστε έναν λόγο ή μια «φυσική» ή άλλη δικαιολογία για να έχουμε μια φιλική, ενσυναισθητική συμπεριφορά προς όλα τα έμβια όντα γύρω μας; Πρέπει αναγκαστικά κάποιος φιλόσοφος να μας πείσει ότι «αν είμαστε καλοί θα είμαστε και χαρούμενοι»;


Άγραφοι πάντως κανόνες που αφορούσαν τη συνύπαρξη και την ασφάλεια των μελών τους, άρχισαν να δημιουργούνται «αυτόματα» με τις πρώτες ανθρώπινες κοινωνίες. Ήταν η απλή λογική και η ανάγκη που ώθησαν στη δημιουργία τους, μιας και όλα τα μέλη ήταν σημαντικά και έπρεπε να προστατευθούν: δυνατοί και αδύναμοι είχαν μια θέση στο κοινωνικό σύνολο και έναν εποικοδομητικό ρόλο αφού όλοι και όλες συνεισέφεραν με κάποιο τρόπο στην κοινότητα.


Αν θέλουμε να ξεκινήσουμε από τα απολύτως βασικά, Ανθρώπινη Κοινωνία σημαίνει μια κοινωνία που όλοι θα θεωρούνται ισότιμα άνθρωποι. Γράφουμε «ισότιμα» και όχι «ισότιμοι» μιας και το πρώτο δεν είναι ακόμα καθόλου δεδομένο στο σημερινό κόσμο (τα παράγωγα αυτού του μίσους είναι παντού φανερά και αποκαρδιωτικά) και το δεύτερο θα ήταν ένα τεράστιο επίτευγμα για την ανθρωπότητα που ακόμα δεν έχει κατορθωθεί επ’ ουδενί.


Δεύτερο, αν το βασικό υλικό στοιχείο των ανθρώπων είναι το σώμα και το βασικό πνευματικό στοιχείο είναι το μυαλό τους, τότε αυτά θα πρέπει όχι μόνο να τυγχάνουν καθολικής προστασίας στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό και με τις μεγαλύτερες δυνατές θυσίες, αλλά, εφόσον είναι απολύτως δικά τους, θα πρέπει να είναι και ελεύθεροι και ελεύθερες να τα χρησιμοποιούν και να τα διαθέτουν όπως αυτοί νομίζουν καλύτερα. Αυτό λέγεται αυτοδιάθεση.

Η εργασία η οποία παρουσιάζεται εδώ έχει τον τίτλο: Διεκδικώντας Ουτοπίες: Στην Αναζήτηση μιας Ανθρώπινης Κοινωνίας.
Θέλουμε να ρίξουμε λίγο φως σε αυτόν τον τίτλο.
Στις επόμενες αναρτήσεις θα ασχοληθούμε με αυτό.
Ξεκινάμε.

“Εργασίες σαν κι αυτήν εδώ που τώρα ρίχνετε τα μάτια σας πάνω της, είναι καταδικασμένες να δημιουργήσουν περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα θέτουν ή απαντάνε. Είναι επίσης επιρρεπείς σε αντιφάσεις και σκοτεινά σημεία που δικαίως ξεσηκώνουν κριτικές. Στην προσπάθεια να ελαχιστοποιηθούν αυτά τα διόλου κολακευτικά στοιχεία και εν μέσω μιας κάποιας λογοτεχνικής διάθεσης του υπογράφοντος, έχει γίνει η προσπάθεια να αίρονται τα ζητήματα περισσότερο απλουστευμένα παρά ακαδημαϊκά. Στόχος αυτής της εργασίας είναι να γίνεται κατανοητή σε όσο το δυνατόν περισσότερα άτομα -διότι φιλοδοξεί να τα αφορά όλα.

Για τις ανάγκες αυτές και πριν ακόμα παρουσιαστεί το κυρίως θέμα, είναι σημαντικό και για τη συνέχεια, να ξεκαθαριστούν σύντομα οι ξεχωριστές λέξεις του τίτλου που πιθανότατα να φαίνεται κάπως μεγαλόσχημος, υπερβολικά φιλόδοξος. Ξεκινάμε, παραδόξως, ανάποδα.

“Τι είναι μια κοινωνία; Για εμάς, κοινωνία είναι ένας κοινός τόπος όπου όλοι οι συμμετέχοντες και όλες οι συμμετέχουσες συνευρίσκονται, επικοινωνούν, μοιράζονται εμπειρίες και κάποιες απόλυτα βασικές ιδέες και αξιακούς κώδικες, με αποτέλεσμα μία, επίσης απόλυτα βασική, ομόνοια. Μια κοινωνία είναι μια συλλογική προσωπικότητα, μια ενότητα μέσα στην ατέλειωτη ποικιλία ατομικοτήτων.

Μέσα σε μια κοινωνία, οι διαφορετικές αντιλήψεις, ιδέες, προηγούμενες εμπειρίες και παραδόσεις συγχωνεύονται και συνυπάρχουν χωρίς υπαρξιακές διαμάχες. Μια κοινωνία είναι αποτέλεσμα επίσης του αυτοπεριορισμού που θέτουν τα μέλη της γνωρίζοντας ότι χωρίς αυτόν δεν θα ήταν δυνατό να γεννηθεί μια κοινωνία.

Έτσι, κοινωνία δεν μπορεί να είναι απλά ένα σύνολο ανθρώπων που τυχαίνει να ζουν στον ίδιο χώρο. Ούτε σημαίνει πως άνθρωποι που έρχονται έξω από αυτή δεν μπορούν να μετέχουν στο κοινωνικό σύνολο που ήδη πριν την άφιξή τους έχει δημιουργηθεί. Μπορεί οι κοινωνίες να συστήνονται αυτόματα, μα είναι θέμα διεκδίκησης να διατηρηθούν και να ανθίσουν.

Για εμάς, σήμερα, δεν υπάρχει πια κοινωνία και αυτό τον ισχυρισμό θα τον διατηρούμε για όλη την έκταση της εργασίας.”

Συχνά θα αναρτούμε σχόλια, φράσεις και ιδέες άλλων ανθρώπων, χρηστών των Κοινωνικών Δικτύων, που είτε βοηθούν στην εμπέδωση των όσων γράφει η εργασία είτε “συμφωνούν και επαυξάνουν” στα ζητήματα που αυτή η τελευταία θέτει.
Εδώ βάζουμε ένα παράδειγμα, “αλιευμένο” και μεταφρασμένο.

“Η επιβίωση την επόμενη δεκαετία δεν θα έρθει από τη διαμαρτυρία ή την υποταγή. Βρίσκονται και τα δύο μέσα στα πλαίσια του συστήματος. [Η επιβίωση] θα έρθει από τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και παράλληλους τρόπους να καλυφθούν οι ανθρώπινες ανάγκες”

– @borkedsys on X

Σημείωση: Αυτός ο χρήστης μας αρέσει και μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα. Θα αναρτήσουμε πολλές του φράσεις.

Ας εμβαθύνουμε λίγο παραπάνω στον προηγούμενο ισχυρισμό μας ότι “δεν υπάρχει κοινωνία”. Υπήρχε κάποτε; Πότε ξεκίνησε; Τι οδήγησε στη διάλυση/απώλειά της;
Λίγα μόνο παραπάνω λόγια, παρμένα από την εργασία μας, καθώς η συζήτηση και η αναζήτηση συνεχίζεται.


“Παίρνουμε ως ιστορική βάση ότι η ανθρώπινη κοινωνία ξεκίνησε τη στιγμή που οι άνθρωποι σταμάτησαν να είναι νομάδες και εγκαταστάθηκαν οριστικά σε μία περιοχή. Αλλά στα όσα μας ενδιαφέρουν, η κοινωνία δεν έχει να κάνει τόσο πολύ με την ανακάλυψη της γεωργίας ή με κάποια άλλη ιστορική περίοδο, όσο με τα συστατικά στοιχεία που ένωσαν τους ανθρώπους, που τους έκαναν να συμβιώνουν, λίγο-πολύ, αρμονικά ώστε να προοδεύσουν αριθμητικά, επιστημονικά, τεχνολογικά, κοινωνικά. Ακόμα κι αν σε απεριόριστες περιπτώσεις αργότερα, οι πυλώνες αυτοί της κοινωνίας κατέρρευσαν ή διαλύθηκαν βίαια, για οποιοδήποτε λόγο, οι άνθρωποι αρχικά εισήλθαν σε μια κοινωνία ώστε να αλληλοβοηθηθούν, να συνεργαστούν, να διαμοιράσουν εργασίες και αγαθά όπως αυτοί οι ίδιοι αποφάσιζαν. Αυτό αναγκαστικά σήμαινε και κοινές αντιδράσεις λόγω των κοινών εμπειριών και παραδόσεων. Για παράδειγμα, θα ήταν εντελώς παράλογο να μείνει κάποιος αδιάφορος μπροστά στην καταστροφή της διπλανής του, όχι μόνο γιατί οι κοινότητες ήταν μικρές και όλοι είχαν στενές σχέσεις μεταξύ τους, αλλά και επειδή στηρίζονταν στις ικανότητές της για ένα κομμάτι της παραγωγής ή των «υπηρεσιών», όπως θα τα λέγαμε σήμερα.

Ο κόσμος που βλέπουμε σήμερα, πολλές χιλιάδες χρόνια μετά, είναι γεμάτος πόνο που μόνο σπάνια προέρχεται από κάποια φυσικά φαινόμενα όπως αυτά από τα οποία υπέφεραν οι πρόγονοί μας. Τα ιστορικά αλλά και τρέχοντα παραδείγματα μυριάδων τύπων βλάβης, αυταρχισμού, καταπίεσης, σκλαβιάς, βίας και αδικίας από την πλευρά όσων άρχουν εις βάρος των αδυνάτων είναι κυριολεκτικά ατέλειωτα και λαμβάνουν χώρα καθημερινά, κάθε λεπτό και για αιώνες, σε κάθε γωνιά του πλανήτη, όπου υπάρχει άνθρωπος. Μα, ακόμα χειρότερα, εκεί έχει φτάσει η Ανθρώπινη Κατάσταση ώστε μια μειοψηφία να υπεραμύνεται αυτών των εξουσιαστικών πρακτικών ή και να τις χειροκροτά, ακόμα κι αν είναι μια γενοκτονία, όπως βλέπουμε στις μέρες μας – ενώ η πλειοψηφία μοιάζει να τις ανέχεται.

Αν αυτά τα φαινόμενα δεν παρουσιάζονταν σε όλες τις κοινωνίες, ή αν κάποιες από τις κοινωνίες τα είχαν περάσει και ξεπεράσει, τότε δεν θα μπορούσαμε να επεκτείνουμε αυτή την αρνητική εικόνα σε όλη την Ανθρώπινη Κατάσταση. Αντίθετα, οι άνθρωποι ψάχνουν για νέες εκφράσεις που να αποτυπώνουν καλύτερα την Κατάσταση αυτή, όπως «κοινωνική σήψη» ή «συντηρητικοποίηση της κοινωνίας». Από τη στιγμή λοιπόν που δεν βλέπουμε πουθενά ειρηνικές, χωρίς καταπίεση ή εκμετάλλευση κοινωνίες που να βασίζονται στην αλληλεγγύη και στην αμοιβαία προσφορά βοήθειας, πρέπει αναγκαστικά να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι είτε η σημερινή κοινωνία είναι κάτι άλλο από αυτό που πιστεύουμε ή ότι, απλούστατα, κοινωνία δεν υφίσταται πλέον.

Σαφώς, δεν είναι μόνο οι κυβερνώντες και οι άρχοντες που είναι υπάιτιοι για αυτές τις πρακτικές. Σε αυτή την εργασία και όπως θα φανεί και παρακάτω, παίρνουμε πάρα πολύ σοβαρά τις ευθύνες του κάθε ατόμου, πολίτη, ανθρώπου. Έτσι και ποτέ δεν θα επιχειρήσουμε να τις αποκρύψουμε. Παρόλα αυτά, πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι σε ένα συντριπτικό ποσοστό, η βία και η αδικία προέρχονται από αυτούς που εξουσιάζουν (ή θέλουν να εξουσιάζουν) επάνω στους εξουσιαζόμενους˙ που πάντως γεννήθηκαν και πρέπει να είναι, ελεύθερα άτομα”

(Συνεχίζουμε στην επόμενη ανάρτηση)

Μιας και πολλές φορές στην εργασία θα χρησιμοποιήσουμε τη λέξη “Κοινωνία”, καλό θα ήταν να κάνουμε μια διασάφηση από νωρίς. Παρακάτω το πρώτο κομμάτι της εργασίας που αργότερα θα εμπλουτιστεί

“Στην πατρίδα του υπογράφοντος, όπως πιθανά και σε άλλες, υπάρχουν μερικές τυπικές εκφράσεις που οι πολίτες χρησιμοποιούν για να χαρακτηρίσουν την κοινωνία τους, όταν ένα αποτρόπαιο γεγονός προκαλεί γενικευμένη φρίκη, όταν μια άσχημη είδηση συγχύζει τόσο πολύ τους ανθρώπους που φαίνεται σαν τα αίτια του «κακού» να είναι πολύ βαθύτερα από τις αδικοπραξίες μεμονωμένων ατόμων. Παλαιότερα, η κοινότερη έκφραση ήταν το «Σε τι κοινωνία ζούμε», ερώτημα χωρίς απάντηση, γεμάτο υποψία για τη γενικότερη παρακμή που κρύβεται πίσω από τις ιστορίες που βγαίνουν στην επιφάνεια. Σήμερα, αντίθετα, το γενικό αίσθημα έχει απαντήσει σε αυτό το ερώτημα και πολύ συχνά χρησιμοποιούνται άλλες εκφράσεις όπως «Έχουμε αποτύχει ως κοινωνία», «Σάπια κοινωνία», «Άρρωστη κοινωνία» και μια σειρά από άλλα, σπανιότερα.

Δυσάρεστη κι αν είναι, αυτή η ανακάλυψη, βρίσκεται πιστεύουμε προς τη σωστή κατεύθυνση και τη χαιρετίζουμε σαν ένα «βήμα μπροστά» στη συνείδηση των ατόμων. Αν γινόταν πάντως μια προσπάθεια να εμβαθύνουμε στο ζήτημα της «αρρώστιας» αυτής της κοινωνίας, το ζήτημα θα παρουσιαζόταν πολύ πιο περίπλοκο απ’ ό,τι τελικά είναι και θα καταλήγαμε, δυστυχώς, σε κάτι οδυνηρά οριστικό, ότι τελικά δεν υπάρχει πια κοινωνία. Και αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που πολλές φορές δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε πως είναι δυνατό να λαμβάνουν χώρα όλες αυτές οι ασχήμιες, ιδιωτικές και δημόσιες, καθημερινά.”

Έχοντας παραδομένη τη διαχείριση της κοινωνίας στα χέρια κάποιων τρίτων, η ανθρωπότητα έπεσε σε τέτοιες αβύσσους απληστίας, εξαχρείωσης και καταστροφής του ζωτικού της χώρου που αν δεν αλλάξει ριζικά και άμεσα τον τρόπο ζωής της κινδυνεύει ακόμα και με εξαφάνιση.

Αυτός ο διαδικτυακός χώρος φιλοξενεί κείμενα μιας διαρκώς ανανεούμενης εργασίας η οποία, αφού αναζητήσει τις πηγές των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Ανθρωπότητα, προτάσσει την ατομική και κοινωνική αυτονομία ως τρόπο οργάνωσης και ζωής

Συνοδεύοντας το κυρίως σώμα της εργασίας θα υπάρχει ένα παράρτημα όπου θα προστίθενται φράσεις, σχόλια και ειδήσεις με αντίστοιχη εξήγηση, ανάλυση και σχολιασμό.

Ένας ποταμός ζει σε μια κοίτη και τα ρέοντα ύδατα σπρώχνουν προς τη μία και την άλλη πλευρά έχοντας όμως πάντα τον ίδιο προορισμό.
Το ίδιο συμβαίνει και με τις πολιτικές, ανθρώπινες και κοινωνικές ιδέες που εκφράζονται στην εργασία μας. Ενώ η πηγές και οι βάσεις τους παραμένουν απαράλλακτες, άκαμπτες θα έλεγε κανείς, οι συνεχείς ροές ιστορικών εξελίξεων αλλά και σκέψεων και ιδεών, επιτρέπουν, πολλές φορές απαιτούν κιόλας, νέες ραβδώσεις, διόδους, αλλαγές.
Τελικά όμως, η κατεύθυνση και ο προορισμός παραμένουν ίδια. Θεωρούμε ότι αυτό είναι άλλωστε κάτι κοινό που έχουν, ο ποταμός αυτός και η εργασία, με την Ανθρωπότητα καθώς η Ανθρώπινη Ιστορία παρουσιάζει εγγενώς μια πάλη, έναν αγώνα: την προσπάθεια του ανθρώπου να γίνει Άνθρωπος.